Yok artık farz oldu bu konuda bir yazı yazmak. Dünyanın en önemli problemi değil ama garip ve benim için rahatsız edici. Affınıza sığınarak bu konuyu gündeme getirmek istiyorum. Konu şu: İngilizce’de “değişken” anlamına gelen “variable” kelimesi nasıl telaffuz edilir?

2001 yılında ülkeme kesin dönüş yapıp BT sektöründe çalışmaya başladığımda en dikkatimi çeken şeylerden birisi de dili kullanımımız olmuştu. Örneğin “kasmak” ya da “kanka” kelimelerinin manalarını öğrenmem için gayret sarfetmem gerekmişti. Çünkü ben 90ların başında ABD’ye giderken “kanka” kelimesi yoktu dilimizde, “kasmak” kelimesi de çok nadiren kullanılıyor, hele hele “program kasıyor” gibi bir bağlamda kesinlikle kullanılmıyordu, olsa olsa “program zorluyor” denirdi. Dilin kullanımına ilgim vardır biraz, o yüzden böyle gözlemler yapmak çok hoşuma gitmişti bir Wittgenstein hayranı olarak. Sonuçta dili nasıl kullandığımız, zihnimizin bizi en çok ele veren yönüdür.

İngilizce ile olan muhabbetimiz de öteden beri ilgimi çekmiştir. Gerçi ben lisede Fransızca okudum ve İngilizce’yi liseden sonra öğrendim. Liseyi bitirdiğim sene kendi kısıtlı imkanlarımla ve uzaktan öğrenim ile İngilizce’ye başladım. O yaz Ayvalık’ta çalıştığım motele gelen yabancılarla konuşma çabalarımı hatırlıyorum. Hem İngilizce’ye yeni başlamışsın, hem İngilizce diline ses olarak hiç bir aşinalığın yok, hem de utangaç mı utangaç bir tipsin 🙁 Gel de derdinin anlat ya da karşıdakini anla 🙂 Hatırlıyorum, İngilizce kulak aşinalığım dinlediğim yabancı müzikler, mesela Alphaville’in “Big in Japan” ya da Laura Branigan’ın “Self control” gibi şarkıları, TRT’de yayınlanan Anadolu Üniversitesi AÖF İngilizce derslerinde kafasını sallayarak konuşan, küt kesim saçlı bir Türk akademisyen kadın ile saf kan İngiliz bir egitmenin konuşmaları ve yine TRT radyosunda öğleden sonraları yayınlanan BBC İngilizce dersleri üzerine bina edilmişti sadece. Düşünün donanımımı 🙂

Peki, uzatmayalım, tüm bunların “variable” ile ilişkisi nedir? Malum eğitimli tipleriz ya biz ve son günlerde ortalıkta “plaza İngilizcesi” kavramı da dolaşıyor ya. Bu aspekten meycır konsörnüm de benim milletçe “variable” kelimesini nasıl telaffuz ettiğimiz oldu 🙂 Yazılımcının/programcının en temel soyutlamalarındandır “variable” yani değişken. Eee, İTÜ’de okursan “değişken” dersin, ODTÜ’de ya da Boğaziçinde okursan “variable” dersin. Dolayısıyla biz İTÜ’de “değişkene değer atayalım” derken İngilizce eğitim veren yerlerde “variablea value assign edelim” deniyordu bu memlekette. Şimdilerde de İngilizce yönünden malesef durum çok farklı değil gibi geliyor bana.

ABD’ye gittiğimde, beğenmediğimiz ve her fırsatta aşağıladığımız Arapların bile uçaktan indikleri gün son derece rahat bir şekilde İngilizce konuşup “oh really?” diye ifadeler kullanmalarını arkadaşlarla hayretle izlemiş ve tartışmıştık, “olum bu dünyada hazırlık okutmasına rağmen evlatlarına rahatça ‘oh really’ demesini ögretemeyen bir biz varız sanırım” demiştik. İşte bu travma ülkeme dönüp de kendisiyle çalışmaya başladığım anadolu lisesi ve sonrasında ODTÜ’den mezun olmuş bir BM arkadaşımın, “variable” kelimesini “ve’rayıbıl” olarak telaffuz etmesiyle doruk yaptı. Hatırlıyorum o zamanları, ben ukalalık olur diye arkadaşımın bu yanlışını düzeltmekten çekinirken o arkadaş, şirkette bulunan bir lise mezunu arkadaşla İngilizcesi yüzünden dalga geçiyordu.

Ne bileyim ben mi fazla takıyorum böyle şeylere? (Bu yazıyı bile yayınlamadan önce en az 10 defa okumuşumdur.) Mesela ben de üniversite 2’nin yazında Ayvalık’ta Komili tesislerinde staj yaparken yanımda getirdiğim “Linear and Non-linear Circuits” kitabın ismini okurken “layniır” demiştim de yanımdaki ODTÜ’lü arkadaş beni fena halde düzeltmişti 🙂 Aynı anı taaa Amerika’da “return”ü aynı yazıldığı gibi okuduğumda bir Bilkent’li arkadaş yaşatmıştı bana. Ne diyeyim, bilmemek ayıp değil, öğrenmemek ayıpmış. Ama sonuçta bu anlar benim en çok embarest olduğum anlar. Bu yüzden karar verdim tüm milletimin İngilizcesini düzeltmeye 🙂 Yapılabilitesi var mıdır bilmiyorum ama deneyeceğim 🙂

Bu gibi potları sadece İTÜ’lüler kırar diye düşünüyordum. Öyle değilmiş, bu ülkede “variable” kelimesini doğru düzgün telaffuz eden pek kimse görmedim malesef. Nereden mezun olursa olsun, liseyi anadolu lisesi ya da özel lisede de okumuş olsa, sonrasında üniversitede İngilizce ya da İngilazca eğitim almış da olsa bu ülkedeki her eğitimli anlaşmışçasına “variable”ı “ve’rayıbıl” diye telaffuz ediyor. Bunu ilk duyduğumda şaşırmıştım, sonra her yerde aynı şekilde duyunca, “abi ben mi yanlış biliyorum” diye şüpheye düşüp, sesli sözlüğe baktığımı hatırlıyorum 🙂 Google’da “how to pronounce variable” yazıp arayın ve gelen linklerden dinleyin. Doğrusu “‘veəriəbl” yani ‘v’ ile başlıyor,’w’ değil, ‘a’ ile ‘e’ arasında bir sesle devam ediyor ama vurgu ‘v’ harfinde, ‘r’de değil. Telaffuzda iki defa geçen ‘ə’nin ki ismi “Schwa” imiş, verdiği sesi yine İnternet’ten bulabilirsiz. (Bu şekil bağlama göre farklı seslere karşılık geliyor, örneğin “about”da ‘a’, “taken”‘da ‘e’ sesini ifade ediyor. Ayrıca bu ses Ingilizce’deki en çok kullanılan ses imiş.) Sonuçta, “ve’rayıbıl” degil, “‘veriyıbıl” doğrusu. Bu yanlış telaffuzu devam ettiren doktoralı hocalar gördüm ben bu ülkede, gerisini varın siz düşünün.

Neden böyle bir yanlış yapıyoruz ki? Acaba en temel kelimelerden olan “ben”in İngilizcesinin “I”ın yani, “ay” diye telaffuz ediliyor olması bizde “araya bir ‘ay’ sıkıştırdın mı al sana İngilizce” diye bir kanı mı uyandırıyor ne? Her gördüğümüz “i” harfini “ay” diye okumak hoşumuza gidiyor sanırsam. İngilizce ile ilgili böyle “kırım kırım kırılan” bir dil algısı iliklerimize işlemiş, bende de aynı algı vardı açıkçası. Örneğin “garage”ın telaffuzunu duyunca ben de şok olmuştum.

Bu gibi potları sadece biz kırarız diye düşünüyordum 🙂 Onda da yanılmışım. Geçen gün etrafındaki tonla Çinli ile çalışmak zorunda kalan oğlum Selman, New York’ta, yanında yeni işe başlayan ve Columbia U.’den masterlı bir istatistikçi Çinli kızın da bu kelimeyi “ve’rayıbıl” diye telaffuz ettiğini ve bu durumun kendisini dumur ettiğini söylemesin mi? Yuh dedim yani 🙂 İşin problemli tarafı dünyada bir milyar küsur Çinli var ve bunların hepsi bu kelimeyi böyle telaffuz ediyorsa, doğrusu zaten “ve’rayıbıl” olmuş ve Amerikalılar falan hep yanlış telaffuz ediyorlar demektir bu kelimeyi 🙂 Amerikalılar için hava hoş, bizle yarışamazlar ama onlar da bayağı pragmatik bir toplum, kolay ayak uydururlar. Olan İngilizlere olur gibime geliyor 🙂

Bol veriyıbıllı günler diliyorum 🙂

Toplam görüntülenme sayısı: 1547

Son zamanlarda sıklıkla “sizin şirketinizde staj yapabilir miyim?” şeklinde sorulara muhatap oluyorum, özellikle Facebook’da. Sanırım bu konuda bir yazı yazıp, aynı şeyleri herkese tek tek anlatmaktan kurtulmalıyım diye düşündüm.

Öncelikle benimle birlikte staj yapmak isteyenlere, bu teveccühlerinden dolayı müteşekkirim. Yapmayı arzu ettikleri stajın hem gerekliliklerine uygun hem de iki tarafa da birşeyler kazandırması için karşılıklı anlaşmış olmalıyız. Dolayısıyla ben kısaca ne yaptığımı anlatayım, nasıl bir staj çalışması yaptırabileceğimi açıklayayım, sonrası size kalsın.

Öncelikle belirtmem gereken şey benim bir şirketim var ve bu şirket ile yazılım eğitim ve danışmanlık hizmetleri veriyorum. Profesyonel dünyada Yazılım Mühendisliği (YM) ve Java teknolojileri yetkinlik alanım, dolayısıyla benimle staj yapacak olanlar benimle bu iki konuda çalışabilirler.

Staj süresince en çok yapacağımız çalışmanın AR-GE olacağını düşünüyorum. Gerek danışmanlık gerek ise eğitim çalışmalarıma destek olacak şekilde, YM ve Java’da AR-GE çalışmaları yapmak, okumalar yapıp, raporlar yazmak, kod yazıp, sonuçlarını değerlendirmek, belki benim yaptıklarım konusunda şeytanın avukatlığını yapacak şekilde benimle bol bol konuşmak vb. faaliyetlerde bulunmanın stajı zevkli kılacağını düşünen varsa bence bana buradan email ile ulaşsın.

Yukarıda bahsettiğim şekilde bir çalışma için aslında her zaman yan yana, yüz yüze olmamıza da gerek yok, önemli olan haberleşmek. Bu durum da stajyer arkadaşlar için bir rahatlık sağlayabilir. Dolayısıyla haftanın her günü görüşmek zorunda olmadan da çalışabiliriz. Kendi başınıza çalışmak için bir bilgisayarınızın tercihen diz üstünüzün olması gereklidir.

AR-GE kolay iş değil. Naylon staj yaptırmak gibi bir düşüncem de yok. O yüzden stajyer arkadaşların öncelikle yaptıkları işi çok sevmeleri, tutkulu olmaları şart. Temel konulardaki bilgileri de sağlam olmalı. Yani analitik ve matematiksel düşünme yetenekleri yanında yazılım ve Java dili ile ilgili temel bilgileri haiz olmalılar. Algoritmik düşünce yetkinliklerini kazanmış, Java SE ve nesne-merkezli programlama konusunda temel yapıları özümsemiş ve kendini daha da geliştirmek isteyen adayları, dolayısıyla “ben zaten Java’yı biliyorum” demek yerine “Java’yı daha iyi öğrenmek istiyorum” gibi cümle kuranları tercih ederim. Bu anlamda şart olmamakla birlikte, daha yukarı sınıflardaki arkadaşlarla çalışmamız sanırım daha rahat olacaktır. İlgisini, tutkusunu ve bilgisini gösteren herkese kapım açık olmakla birlikte…

Staj için şirketler ücret ödüyorlar mi bilmiyorum ama benim ödemeyi düşünmüyorum. Dolayısıyla benimle staj yapacak olanlar, usta-çırak ilişkisi içerisinde “ne kaparsam kar” anlayışıyla olmalılar. Belki bu şekilde uzun süreli, güzel beraberlikler oluşturup ve çalışmalar yapabiliriz. Ta ABD’deyken değişik online platformlarda tanışıp, sonrasında memlekete geri dönünce yüz yüze görüştüğüm hatta sonra birlikte çalıştığım arkadaşlarım oldu. Neden stajla böyle ilişkiler başlamasın ki?

Yukarıdaki duygu ve düşünceleri paylaşan, heyecanlı ve tutkulu arkadaşların, CV’lerine ek olarak hedeflerini ve stajda yapmak istediklerini (staj gereklilikleri ile birlikte) anlatan bir yazı ile bana ulaşmaları halinde ben kendilerine olumlu ya da olumsuz dönüş yapacağım. CVleriniz ve bana söyledikleriniz hakkında lütfen gerçekçi olun, neyin gerçek olduğunu anlayabilecek kadar tecrübem var. 🙂

Toplam görüntülenme sayısı: 5351

Devamlı konuşup duruyoruz sınavlar hakkında; “çocuklarımız yarış atına döndü”, “çocuklar sınava çalışmaktan başka hiç bir şeye vakit ayıramaz haldeler” vs. vs… Hepimiz geçtik bu sınav dünyasından. Okumaya devam ettiğimiz sürece sınavdan da kaçış yok zaten. “Hayat biter sınav bitmez” gibi bir tampon yazısı iyi gider hani buraya. 🙂

Çocukluğumuzda ve gençliğimizde pek çok önemli seçimlerimiz için hep sınava girdik. (Daha doğrusu kendi seçimlerimizden ziyade okulların seçimleriydi hepsi. 🙁 Kendi seçimlerimizi kabul ettirmek içindiler.) Benim yaşlarımda olanlar, ilkokul, ortaokul ve lise sonrasında sınava girerlerdi hep, şu anki gibi yani. Sadece sınavların isimleri ve belki biraz da formatları farklıydı. Ben ilkokuldan sonra girmedim ama ortaokuldan sonra girdim bu sınavlara, liseden sonra da o zamanki ismiyle ÖSS ve ÖYS sınavlarına girdim. Hatta bir kaç defa girdim. Sonrasında, yurtdışı merakımdan dolayı TOEFL ve GRE gibi sınavlara da girdim. Yurt dışındaki öğrenimim boyunca da ders sınavlarına girip çıktım. Hocaların ellerindeki soru kağıtlarını dağıtıp, 50 dakika sonra odama getirin cevaplarınızı dediklerine de şahit oldum. Oğlumun ABD’de ilkokula başlaması ve ilk sınavlarını orada almasını da gözlemledim. Çocuklarımın esas sınav maratonu Türkiye’ye döndükten sonra başladı tabi olarak. Bu maraton bizim için pek travmatik olmadı gerçi. Buna kesinlikle çok şükrediyorum. Ama ülkemizdeki bu sınav sistemi ve sınavların içerikleri üzerine daha fazla düşünme imkanım oldu. Son zamanlarda dershaneler tartışmasının da etrafımızı sarmasıyla bu konudaki düşüncelerimi paylaşmak istedim.

Bence öncelikle, konuşmamız gereken şeyin “sınav sistemimiz” değil de “seçme sistemimiz” olduğu konusunu tespit etmeliyiz. Sınav bir araç, amaç ise seçmek. Bir toplumda imkanlar, onları isteyenlerden az olduğu müddetçe “seçilmek”ten kaçış yok. Okul sonrası iş imkanları, mezun sayısından az olduğu müddetçe de iyi okul-kötü okul, başarılı öğrenci-başarısız öğrenci ayırımı olacak, yapacak bir şey yok. (Tabi devletin aşırı müdahil olduğu komünizm gibi sistemleri tercih etmiyorsak.) Hatta gerçekte yapılan işin gerekliliklerine hiç bir katkısı olmadığı halde, mesela bazı pozisyonlarda İngilizce bilmek gibi yetkinliklerin de seçimde kullanılması çok yaygın bir durum. Dolayısıyla seçimden kaçış yok.

Seçimden, seçilmekten kaçış yok ise soru kimin nasıl seçileceğine gelir. Önce “kimi seçmeli?” sorusuna eğilelim. Şu üç şeye sahip olan seçilmeli bence: Yetenekli, çalışkan ve yetkin olanı. (Zeki olanı? diye sormayın, her türlü zeka, yetenektendir. Yetenek zekadan daha geniş bir çerçeveye sahiptir çünkü. “Akıllı” olanı da sormayın çünkü akıllı olmak bir yetenek değil yetkinliktir, davranışşal bir özelliktir çünkü.) Arada “veya” yok, “ve” var, öncelikli olarak hem yetenekli hem çalışkan hem de yetkin olanı seçmeliyiz. Seçimin yapıldığı alana ve seviyesine göre yetenek öne çıkabileceği gibi zaman zaman ciddi yetkinlik ölçümleri de seçime dahil olmalıdır. Yani sadece potansiyel değil, o potansiyelin çalışma yoluyla gelmiş olması gereken seviye, “yapabilirlik” seviyesi de ölçülmelidir. Yeteneğin yetkinliğe dönüşmesi ise temelde vizyon ve çalışmayla olacağından, yetkinlik ölçümü, çalışkanlığı ve tabi ki vizyonu da belirleyecektir. Daha sonra yetenek, çalışma ve yetkinlik kapasitesinde daha aşağılara doğru giderek seçmeye devam etmeliyiz.

Hedef yetenekliyi seçmek, çalışkanı ödüllendirmek, yetkini ise geliştirmek olmalı ki bu topraklardan da her konuda üstün başarıya sahip kişiler çıksın. Seçim sistemi, en küçük yaşlardan itibaren, ne istediğini bileni yönlendiren, hangi konuda olursa olsun, tutkusu olanı destekleyen, düşüneni ve çalışanı ise ödüllendiren şekilde kurgulanmalı. Sistem farklı olana, sıradışı fikir ve yetenekleri olana, ortaya çıkması için şans tanımalı, tutkusunu ortaya koymasına izin vermeli, desteklemeli. Unutmayın, bu ülkeden batı ülkelerine yapılan beyin göçü çoğu zaman, genç yaşta oluyor. Çünkü bu yaşlarda yetenek daha ön planda oluyor ve yetenekliler yurt dışına kaçıyorlar. Eğitim ortamları orada bu kişilere sistemli bir çalışkanlık kazanıyor, kişiyi bunun için gerekli özgüven gibi duygularla, sorgulayıcı ve çözümleyici zihin yapıları ve sistemli olmak, planlamak gibi gerekli davranışşal özelliklerle donatıyor. 10-15 sene sonra da bu gibi insanlarımızı gazetelerde görünce “vayyy ne zeki adam/kadın” diye iç geçiriyoruz. Halbuki o çok başarılı adam ve kadının kendisinden geliştiği “çok zeki çocuk”tan her evde birer tane, her sokakta bir sürü var. Hatta şu anda hamalolarak çalışan ya da ev hanımı olanlar arasında bile zamanında aynı yetenekte çocuklar vardı. Ama bilirsiniz “bakarsanız bağ olur bakmazsanız dağ olur”. Bu söz, bağ için doğru olduğu kadar insan için de doğru. 

Konuya devam edeceğiz.

Toplam görüntülenme sayısı: 881